Mùa hè đang đến với biết bao nhiêu niềm vui cho những cô cậu học trò: những hẹn ước đi chơi sau những ngày ôn thi căng thẳng, những phút giây thoải mái sau một năm vất vả học tập với lịch thời gian "học, ăn, ngủ" cứ san sát bên nhau... Nhưng ma h lại là nỗi lo lắng của phụ huynh: cho con ăn gì, ăn như thế nào để con không bị tiêu chảy, bị suy dinh dưỡng, bị béo phì, đặc biệt là với những trẻ nhỏ. Năm nay lại thêm một nỗi lo là ăn gì khi đi chơi mà không bị "dính" bệnh tiêu chảy cấp do tả?

Thời tiết nóng làm trẻ đổ mồ hôi nhiều gy mất nước, mất muối vì trong mồ hôi không chỉ có nước đơn thuần mà còn kèm thêm muối khóang (natri, chlorua).

Sử dụng quạt, máy lạnh cũng làm trẻ mất nước nhiều hơn. Nước là thành phần rất quan trọng trong cơ thể, chiếm 2 phần 3 trọng lượng cơ thể (trẻ em có thể nhiều hơn). Nước là môi trường sống cho tế bào cơ thể, là dung môi cho mọi chuyển hóa chất dinh dưỡng trong cơ thể, là chất điều hòa nhiệt độ của cơ thể, là phương tiện bài tiết những chất độc hại trong cơ thể ra ngòai...vì vậy nếu thiếu nước thì cơ thể sẽ bị rối lọan những chức năng như tiêu hóa, bài tiết... có thể ảnh hưởng tới tính mạng. Tình trạng mất nước làm cho thiếu men tiêu hóa nên trẻ sẽ khó tiêu và biếng ăn.

Vì vậy, cơ thể thường có phản ứng khi trời nóng là uống nhiều, ăn ít (biếng ăn) và thích uống nước lạnh, nước ngọt, chua. Nếu không điều chỉnh cách ăn uống thì sẽ bị suy dinh dưỡng do ăn ít, do tiêu chảy vì ăn thức ăn ôi thiu, nhiễm bẩn, uống nước đá không vệ sinh; hoặc ngược lại, bị béo phì do uống quá nhiều nước ngọt nhưng lại thiếu chất dinh dưỡng nên không phát triển chiều cao và trí thông minh.

Thực phẩm trong mùa hè dễ bị ôi thiu, bị nhiễm bẩn (bụi và vi trùng) trong quá trình chế biến, vận chuyển, dự trữ.

Về nguyên tắc chung thì nhu cầu dinh dưỡng trong mùa hè như sau:

Năng lượng: như bình thường tức là số lượng thức ăn không thay đổi.

- Tỉ lệ các chất dinh dưỡng: chất bột đường tăng (đặc biệt là loại đường đơn giản: nước đường, đường trong trái cây); chất béo giảm ( ăn ít dầu mỡ: Giảm thức ăn chiên, xào); chất đạm như bình thường (số lượng thịt cá, trứng, sữa không thay đổi); Tăng Vitamin và muối khóang v Nước ( tăng trái cây và nước trái cây, sữa..)

Cụ thể, cách chế biến và nuôi dưỡng trẻ:

- Thức ăn mềm, lỏng (cháo, bột, soup) có mùi vị thơm có thể hơi chua, ngọt ( canh chua, riêu...)

- Ăn nhiều bữa 5-6 bữa/ngày, đêm uống thêm một cữ sữa.

Bữa ăn nhiều canh và rau xanh.

- Trái cây, trái cây xay: ăn sau khi ăn hoặc sau khi ngủ dậy.

- Uống sữa, ăn yaourt mát.

Những điều cần chú ý về vệ sinh ăn uống trong mùa hè:

- Không dùng tay che miệng khi ho và hắt hơi mà phải dùng khăn giấy hoặc lấy cánh tay áo che. Nếu dùng tay che miệng khi ho và hắt hơi thì phải đi rửa tay bằng xà bông

- Rửa tay xà bông trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh.

- Thức ăn nấu chín để ngoài môi trường chỉ sau 2 giờ sẽ bị ôi thiu không nên sử dụng. Nên ăn ngay sau khi nấu, nếu còn dư thừa thì nên bảo quản trong tủ lạnh, khi đem ra ăn thì phải đun sôi lại 5 phút mới ăn. Không nên chỉ đun ấm lên vì làm như vậy nếu thức ăn bị nhiễm khuẩn thì không giết chết vi khuẩn.

- Không ăn thức ăn đã nấu chín được dự trữ trong tủ lạnh trên ba ngày vì dễ gây rối loạn tiêu hóa.

- Khi đi ăn hoặc mua thức ăn nên chọn những hàng quán đông khách và có thiết bị dự trữ thực phẩm đúng cách (tủ lạnh, che kín, gắp thức ăn bằng đũa, không dùng tay vừa bốc thức ăn vừa nhận tiền, không dùng bao tay bốc thức ăn nhận tiền ...).

- Không ăn ở những hàng quán thức ăn bày bán thấp dưới 60cm, trên nắp cống và cạnh thùng rác.

- Uống đủ nước theo nhu cầu: Trẻ cần 150ml/kg/ngày (trẻ nặng 10kg cần 1500ml nước trong đó, thức ăn chiếm khoảng 600ml còn lại là nước uống khoảng 900ml). Cho trẻ uống nước sau khi ngủ dậy và trước khi ăn 30 phút, nhưng không uống nước ngọt và nước trái cy trước bữa ăn một giờ.

- Không uống các loại "nước mát" có tính chất lợi tiểu vì làm như vậy sẽ làm tăng khả năng mất nước nếu không uống đủ nước.

- Không uống nước đá làm từ nước chưa nấu chín hoặc nước không tinh khiết.

BS Nguyễn Thị Hoa
TK Dinh dưỡng BV Nhi Đồng 1