Chỉ có một số ít loài rắn có nọc độc gọi là rắn độc, còn lại đa số là rắn lành không gây nguy hiểm khi cắn người. Điều cần thiết là phải nhận dạng loại rắn đó là rắn độc hay rắn lành. Nếu nghi ngờ rắn độc cắn, phải kịp thời thông báo cho nhân viên y tế để được điều trị bằng kháng huyết thanh phù hợp nếu cần.

Rắn độc có 2 họ:

- Họ rắn hổ: rắn hổ đất, hổ chúa, hổ mèo, cạp nong, cạp nia

- Họ rắn lục: rắn lục xanh, chàm quạp

1. Dấu hiệu nhận biết

Quan sát vết cắn và các dấu hiệu nặng như khó thở, yếu liệt tay chân, chảy máu ở da và niêm mạc có thể giúp ích cho việc xác định có phải bị rắn độc cắn hay không.

* Vết cắn của rắn độc có những dấu hiệu sau:

- Sưng nhiều, đau nhức nhiều ở chỗ bị cắn

- Vết cắn có 2 dấu răng nọc

* Các biểu hiện do rắn độc cắn có thể xuất hiện rất sớm ngay sau khi bị rắn cắn hoặc trong vòng 6 giờ đầu

- Rắn họ lục:

+ Dấu hiệu tại chỗ: sưng, bầm, hoại tử và da phồng rộp chứa đầy dịch

+ Rối loạn đông máu: xuất huyết da, niêm

- Rắn họ hổ:

+ Dấu hiệu tại chổ ít

+ Dấu hiệu toàn thân: chóng mặt, buồn nôn, khó thở, yếu liệt chi

2. Những điều nên làm trong sơ cứu

- Trấn an người bị nạn để tránh nọc độc lan nhanh

- Ngăn không cho nọc độc lan khắp cơ thể

- Đưa người bị nạn đến cơ sở y tế

Cách sơ cứu

• Bất cứ trường hợp nào bị rắn cắn (ngay cả khi được xác định là rắn lành) đều cũng cần theo dõi sát như là một trường hợp rắn độc cắn, ít nhất là trong 6 giờ đầu. Đặc biệt khi bị rắn độc cắn hoặc nghi ngờ rắn độc cắn, cần thực hiện các biện pháp sơ cứu ngay và nhanh chóng đưa người bị nạn tới cơ sở y tế.

- Cho người bị nạn nằm yên, trấn an họ

- Bất động và đặt nơi bị rắn cắn thấp hơn so với tim để hạn chế hấp thu nọc độc

- Rửa sạch vết thương bằng xà bông và nước. Sau đó, rửa với dung dịch sát trùng như ôxy già, alcol hoặc dung dịch Pividone Iodine 10% (Povidine)... Đắp gạc và băng vết thương lại

- Nhanh chóng đưa người bị nạn tới cơ sở y tế để xác định loại rắn cắn và chích huyết thanh kháng nọc phù hợp.

3. Những điều không nên làm trong sơ cứu

- Không nên garô phía trên vết thương vì có thể gây hoại tử chi

- Không rạch, nặn hoặc hút vết thương để lấy nọc ra vì hiện nay không thấy có hiệu quả gì mà lại gây chảy máu, nhiễm trùng và tăng hấp thu nọc độc.

4. Phòng ngừa

- Cách tốt nhất là mang giày ống cao và mặc quần dài phủ ra ngoài giày khi đi trên cỏ rậm hoặc vùng có nhiều rắn

- Tìm hiểu các loại rắn độc, nhận dạng qua hình dạng và nơi sinh sống

- Phát hoang rộng xung quanh nhà.

Trưởng khối Hồi sức cấp cứu-Bệnh viện Nhi Đồng 1